استيفاى حقّش را دارد ، ولى اگر در حبس ظالمى باشد بدين گونه نيست . « 1 » 2 . علّامه حلّى : اگر مكفول محبوس باشد ، اگر در حبس حاكم باشد ، تسليم او واجب است ؛ چرا كه به امر حاكم يا شخص حبس‌كننده ممكن است . در اين صورت دوباره به زندان بازگردانده مىشود و به دو حق ، با هم حبس مىشود ، ولى اگر در حبس ظالم باشد قبول آن واجب نيست . « 2 » 3 . محدّث بحرانى : . . . اگر در حبس حاكم شرعى باشد ، اين از تسليم وى جلوگيرى نمىكند ؛ چرا كه تمكن از استيفاى حق وجود دارد ، بر خلاف آنجا كه در حبس ظالم و جائرى باشد . . . پس اگر در حبس حاكم شرعى باشد ، كفيل ، او را از حاكم درخواست مىكند ، حاكم امر به احضار او مىكند و بين آنان قضاوت مىكند ، اگر محاكمه بين آن دو فيصله يافت او را به سبب موضوع اوّل به زندان برمىگرداند و اگر محاكمه دوم نيز به حكم حبس انجاميد او را به جهت هر دو موضوع حبس مىكند و آزادى او متوقف بر برائت او از هر دو موضوع خواهد بود . « 3 » 4 . شيخ محمد حسن نجفى : اگر مكفول در حبس حاكم عادل محبوس بود ، تسلّم او واجب است ؛ چرا كه او در اين حال مىتواند حقّش را از او استيفا كند ؛ زيرا واضح است كه بلا فاصله پس از مطرح شدن قضيّه در نزد حاكم او را از حبس خارج يا در همان حال از وى مطالبهء حق مىكند و به قضيّه رسيدگى و حكم مىنمايد و موضوع را فيصله مىدهد ، حتى اگر بدان صورت باشد كه او را براى دو موضوع حبس كند . « 4 » 8 . حبس مدّعى عليه كه از سخن گفتن خوددارى نمايد بسيارى از فقيهان ما - رضوان اللّه عليهم - فتوا داده‌اند هرگاه مدّعى عليه در برابر سؤال قاضى سكوت كرده و از پاسخ خوددارى ورزد ، محبوس مىشود تا يا اقرار و يا انكار و يا طرف دعوا از حقّ خود بر او گذشت نمايد . اين فتوا ، نظر مفيد ، ابن جنيد ، شيخ طوسى در خلاف و نهايه ، سلّار ، ابن حمزه ، محقق در مختصر النافع و شرائع الاسلام ، يحيى بن سعيد ، علّامه در مختلف الشيعة و

--> ( 1 ) . شرائع الاسلام ، ج 2 ، ص 116 . ( 2 ) . تحرير الاحكام ، ج 1 ، ص 225 . ( 3 ) . حدائق الناضرة ، ج 21 ، ص 76 . ( 4 ) . جواهر الكلام ، ج 26 ، ص 201 .